Marokańskie rękodzieło to jedna z ostatnich żywych tradycji tego rodzaju na świecie – nie odtworzona na potrzeby turystów, ale praktykowana nieprzerwanie, bo ludzie wciąż używają tych przedmiotów. Jednocześnie otacza je ogromna ilość importowanych wyrobów z maszyny, sprzedawanych jako oryginał. Nauczenie się odróżniania jednych od drugich zajmuje mniej więcej godzinę.
Dywany
Warto znać główne rodzaje: Beni Ourain, czyli gruba, kremowa wełna z ciemnym geometrycznym wzorem, z Atlasu Średniego; Azilal, jaśniejsze i bardziej improwizowane, z Atlasu Wysokiego; Boucherouite, tkane ze skrawków tkanin z odzysku i najbardziej pomysłowe ze wszystkich; oraz kilimy, tkane na płasko zamiast węzłowanych.
Odwróć każdy dywan. Ręcznie węzłowany ma wzór widoczny także na spodzie, z lekkimi nierównościami w rzędach węzłów. Maszynowy ma jednolity spód, często z siateczką, a wzór jest na wierzchu wyraźnie ostrzejszy niż na spodzie. Ręcznie węzłowane dywany nigdy też nie są idealnie prostokątne.
Zapytaj, w czym prano wełnę i skąd pochodzi barwnik. Ktoś, kto zna odpowiedź, zwykle stoi niedaleko krosna.
Warto wiedzieć
Wyroby ze skóry
Skóra z garbarni Chouara w Fezie jest garbowana w gołębim guanie i wapnie, barwiona szafranem, makiem, indygo i miętą – i pachnie tym jeszcze przez wiele miesięcy. Zapach to pewny test: skóra garbowana roślinnie ma intensywny, naturalny zapach, a importowana, garbowana chromem, pachnie lekko chemicznie albo wcale.
Sprawdź szwy w środku torby. Ręczne szycie jest lekko nierówne i bardzo mocne; maszynowe jest idealnie regularne. Żadne nie jest złe, ale tylko jedno uzasadnia cenę, jakiej żąda się za ręczną robotę.
Zellige i ceramika
Prawdziwe zellige wycina się ręcznie ostrym młotkiem z glazurowanej płytki terakotowej, dlatego krawędzie są ścięte, a żadne dwa kawałki nie są identyczne. Drukowane płytki naśladujące wzór są płaskie, jednolite i dużo tańsze. W pracowniach w Fezie możesz zobaczyć wycinanie na własne oczy, co rozwiewa wszelkie wątpliwości.
Jeśli chodzi o tadżiny: zdobione to prawie zawsze naczynia do serwowania. Tadżin do gotowania jest prosty, z nieglazurowanej terakoty, przed pierwszym użyciem trzeba go przygotować, a kosztuje ułamek ceny malowanego.
O targowaniu się
W sukach targowanie się jest oczekiwane, ale w spółdzielniach i pracowniach o stałych cenach zdecydowanie nie – naciskanie jest tam po prostu niegrzeczne. Na suku rozsądnie jest zacząć od około 40 procent pierwszej ceny i dojść do mniej więcej 60. Odejście od straganu to normalna część rozmowy, a nie obraza.
Bardziej przydatna rada: zanim zaczniesz, zdecyduj, ile dany przedmiot jest dla Ciebie wart, i przestań przeliczać kurs. Różnica, o którą się targujesz, to zwykle kilka euro, a dla sprzedawcy znaczy ona znacznie więcej niż dla Ciebie.
Dokąd zabieramy naszych gości
Współpracujemy z niewielką liczbą pracowni i spółdzielni w Fezie, Marrakeszu i na wzgórzach Haha – to miejsca, gdzie poznajesz twórcę, ceny są stałe i uczciwe, a nikt nie bierze prowizji za przyprowadzenie Cię do drzwi. Jeśli chcesz poważnie zrobić zakupy, powiedz nam o tym przed wyjazdem, a zaplanujemy na to czas.
Podaj nam daty i powiedz, kto jedzie. W ciągu jednego dnia roboczego odpowiemy z pierwszym pomysłem na trasę.
